पत्र लेखन : Letter Writing Class 10th
महाराष्ट्र राज्य बोर्डाच्या १० वीच्या मराठी अभ्यासक्रमानुसार, पत्रलेखनाचे मुख्यत्वे दोन प्रकार विचारले जातात, जे खालीलप्रमाणे एका 'ट्री डायग्राम' च्या स्वरूपात दर्शविले आहेत:
पत्रलेखन
│
┌─────────────────┴─────────────────┐
│ │
(१) औपचारिक पत्र (२) अनौपचारिक पत्र
│ │
│ │
┌───────┴───────┐ ┌────────┴────────┐
│ │ │ │
(अ) मागणी पत्र (ब) तक्रार पत्र (क) अभिनंदन पत्र (ड) शुभेच्छा पत्र
│ │ │ │
│ │ │ │
(इ) विनंती पत्र (ई) चौकशी पत्र (फ) आभार पत्र (ग) निमंत्रण पत्र
│ │ │ │
│ │ │ │
(ह) अर्ज (उदा. रजेचा अर्ज, (य) कौतुक पत्र
प्रवेशासाठी अर्ज)
| ⇨ | विषय |
|---|---|
| ⇨ | वृक्षारोपण संदर्भात: अभिंदन पत्र व मागणी पत्र |
| ⇨ | वृक्षारोपण संदर्भात : मागणी पत्र व अभिनंदन पत्र भाग 2 |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ | |
| ⇨ |
प्रत्येक प्रकाराचे थोडक्यात स्पष्टीकरण:
१. औपचारिक पत्र (Formal Letter): हे पत्र विशिष्ट नियमांनुसार आणि व्यावसायिक किंवा कार्यालयीन कामांसाठी लिहिले जाते. यात भाषा सरळ, स्पष्ट आणि मुद्देसूद असते.
अ) मागणी पत्र: वस्तू, सेवा किंवा माहितीची मागणी करण्यासाठी (उदा. पुस्तकांची मागणी, रोपांची मागणी, माहितीची मागणी).
ब) तक्रार पत्र: एखाद्या समस्येबद्दल किंवा गैरसोयीबद्दल तक्रार करण्यासाठी (उदा. रस्त्याच्या दुर्दशेबद्दल, पाण्याच्या समस्येबद्दल, सार्वजनिक गैरसोयीबद्दल).
इ) विनंती पत्र: एखाद्या गोष्टीसाठी नम्र विनंती करण्यासाठी (उदा. परवानगीसाठी विनंती, कार्यक्रमासाठी उपस्थितीची विनंती).
ई) चौकशी पत्र: एखाद्या गोष्टीबद्दल अधिक माहिती मिळवण्यासाठी (उदा. अभ्यासक्रमाबद्दल चौकशी, योजनेबद्दल चौकशी).
ह) अर्ज: विशिष्ट कामासाठी अधिकृत विनंती किंवा अर्ज (उदा. रजेचा अर्ज, शाळेत प्रवेशासाठी अर्ज).
२. अनौपचारिक पत्र (Informal Letter): हे पत्र कुटुंबातील सदस्य, मित्र किंवा जवळच्या व्यक्तींना लिहिले जाते. यात भाषा अधिक जिव्हाळ्याची आणि वैयक्तिक असते.
क) अभिनंदन पत्र: एखाद्या व्यक्तीने मिळवलेल्या यशाबद्दल किंवा चांगल्या कामाबद्दल अभिनंदन करण्यासाठी.
ड) शुभेच्छा पत्र: वाढदिवस, सण किंवा एखाद्या शुभप्रसंगी शुभेच्छा देण्यासाठी.
फ) आभार पत्र: एखाद्याने केलेल्या मदतीबद्दल किंवा सहकार्याबद्दल आभार मानण्यासाठी.
ग) निमंत्रण पत्र: एखाद्या कार्यक्रमासाठी किंवा समारंभासाठी आमंत्रित करण्यासाठी.
य) कौतुक पत्र: एखाद्याच्या चांगल्या गुणांचे किंवा कार्याचे कौतुक करण्यासाठी.