🌸 २. संतवाणी - (अ) जैसा वृक्ष नेणे संत कवी: संत नामदेव (१२७०-१३५०)
केंद्रीय विचार: प्रस्तुत अभंगामध्ये संतांना वृक्षाची (झाडाची) उपमा देऊन त्यांची महती व श्रेष्ठत्व सांगितले आहे.
🛡️
कडवेनिहाय भावार्थ
१. जैसा वृक्ष नेणे मान अपमान । तैसे ते सज्जन वर्तताती ।। भावार्थ: ज्याप्रमाणे वृक्षाला (झाडाला) मान आणि अपमान यांचे काहीही ज्ञान नसते (त्याला मान-अपमानाची पर्वा नसते), त्याचप्रमाणे सज्जन म्हणजेच संतांचे वर्तन असते. संतही मान-अपमानाच्या पलीकडे गेलेले असतात.
२. येऊनियां पूजा प्राणि जे करिती । त्याचें सुख चित्तीं तया नाही ।। भावार्थ: जर एखाद्या माणसाने (प्राण्याने) येऊन वृक्षाची पूजा केली, तरी त्या पूजेचे सुख वृक्षाच्या मनात (चित्तात) नसते. तो गर्वाने हुरळून जात नाही.
३. अथवा कोणी प्राणी येऊनि तोडिती । तया न म्हणती छेदूं नका ।। भावार्थ: किंवा याउलट, जर कोणी क्रूर माणूस येऊन झाडाला तोडू लागला (त्याच्यावर घाव घालू लागला), तरी झाड त्याला 'मला तोडू नका' असे म्हणत नाही. झाड तोडणाऱ्यावर रागवत नाही.
४. निंदास्तुति सम मानिती जे संत । पूर्ण धैर्यवंत साधु ऐसे ।। भावार्थ: संतांचेही तसेच असते. कोणी निंदा (बदनामी) करो किंवा कोणी स्तुती (कौतुक) करो, संत या दोन्ही गोष्टी 'समान' (सम) मानतात. असे निंदा-स्तुतीने विचलित न होणारे संत खरोखरच पूर्ण धैर्यवान (खंबीर) असतात.
५. नामा म्हणे त्यांची जरी होय भेटी । तरी जीव शिवा गांठी पडूनि जाय ।। भावार्थ: संत नामदेव म्हणतात की, अशा निगर्वी आणि महान संतांची जर आपल्याला भेट झाली, तर जणू काही जीवा-शिवाचीच गाठ पडते (म्हणजेच प्रत्यक्ष ईश्वराचीच भेट होते). संतांच्या भेटीमुळे माणसाला मोक्ष मिळतो.
